Đặc trưng kiến trúc nhà Rông Tây Nguyên

Nhà rông là một trong những “Đặc sản” thiết kế kiến trúc phi vật thể mà khi nhắc tới những nét văn hóa đặc trưng Tây Nguyên, ít ai lại không nghĩ đến.


1. Lịch sử kiến trúc nhà rông Tây Nguyên


Lịch sử ghi lại, khi lập một làng mới thì những người lớn tuổi nhất, già nhất, đồng nghĩa nhiều trải nghiệm nhất trong làng đó sẽ cùng nhau đi tìm một vị trí đẹp nhất để dựng nhà rông. Tương truyền, việc xây dựng nhà rông phải tuân theo những nghi thức rất trang trọng, người dân trong làng bỏ ra hàng tuần, thậm chí là hàng tháng để họp bàn, chọn nơi dựng nhà rông.

 


Đám đất được chọn dựng nhà rông phải là nơi cao ráo, thoáng mát về mùa năng, nhưng lại ấm áp vào mùa đông và nằm giữa trung tâm của các con đường, chỉ cần từ xa là đã có thể nhìn thấy nhà rông ngay giữa trung tâm làng. Ngoài ra, đó phải là một khu đất bằng phẳng, đủ rộng để có thể chứa hết ít nhất là gấp 3 lần dân số trong làng.


Nhà rông được làm từ các loại gỗ rừng, và ngày vào rừng chọn gỗ cũng được các già làng họp bàn, tổ chức rất chu đáo. Theo đó, vào ngày 9 tháng 9, già làng sẽ tổ chức một cuộc họp để trao đổi về hướng đi vào rừng, sẽ có cơm rượu, thịt gà và mời thầy no đến cúng. Mọi thông tin được bàn bạc trong ngày này đều được giữ kín


Ngày dựng nhà rông cũng chính là ngày hội của làng, thường là sẽ diễn ra trong tháng Mười âm lịch. Vào ngày này, sau bài cúng tập thể của 8 già làng thì sẽ còn có thêm 4 bài cúng khác,lúc này lễ mới kết thúc.

 

 





2. Đặc trưng kiến trúc nhà rông Tây Nguyên


Nhà rông Tây Nguyên thường dài khoảng 10m rộng hơn 4m cao 15 - 16m nhưng có những ngôi chỉ cao 7-8m... tùy thuộc vào từng tộc người mà nhà sẽ có kết cấu với những nét riêng biệt.

 


Thay vì dùng sắt thép, các vị trí nối chắp của nhà rông được chặt đẽo thật cẩn thận rồi buộc chặt lại với nhau bằng lạt mây tre. Ngay cả mối buộc của từng dân tộc cũng khác nhau.
Phần cầu thang bắc lên nhà rông thường sẽ có từ 7 – 9 bậc, cách trang trí cũng có sự khác biệt giữa các dân tộc: với người Ba Na là hình ngọn cây rau dớn, người Jarau là hình quả bầu đựng nước, trong khi cầu thang nhà rông của người Xê Đăng là hình núm chiêng hoặc mũi thuyền, cũng có dân tộc lại dùng hình dáng ngực thiếu nữ, mang đậm tính phồn thực. Khi nhà rông được khánh thành, kể từ ngày này, tất cả nam thanh niên chưa có vợ trong làng đều phải đến đây ngủ và canh gác.


Phần Sàn nhà sẽ được ghép bởi các tấm đan tre, lồ ô hoặc là nứa, hoặc cây giang... thông thường giữa nhà sẽ có một hàng lan can chạy dọc qua, đây chính là nơi để các ché rượu cần trong các dịp lễ hội.





Các chi tiết trang trí trong không gian nội thất cũng tùy vào từng tộc người. Đó có thể là những cặp sừng trâu cây cột ở gian chính giữa, những đường nét chạm trổ hình Nữ thần mặt trời, hình ảnh các “Đam San”, sao tám cánh, hình thoi chim người...


Tây Nguyên có 2 loại nhà rông là nhà Rông trống (đực) và nhà Rông mái (cái). Trong đó nhà rông đực sẽ có mái to hơn, cao hơn, có khi cao tới 30m, được trang trí công phu hơn. Còn nhà rông mái lại nhỏ, thấp hơn, hình thức trang trí bên trong và bên ngoài cũng đơn giản hơn.


Đối với người dân Tây Nguyên, nhà rông không đơn giản chỉ là nơi diễn ra các sự kiện trọng đại của buôn làng, mà còn là nơi lưu giữ rất nhiều giá trị tinh thần không thể thay thế mà cho tới ngày nay, đây vẫn là tài sản vô giá của những người con Tây Nguyên.

 

ĐT