Bí ẩn kiến trúc nhà Rông Tây Nguyên

Vùng Bắc Tây Nguyên nước ta là nơi hội tụ của đồng bào dân tộc, nơi đây được biết đến là vùng đất đậm chất truyền thống sử thi và cũng là nơi cội nguồn của ngôi nhà Rông truyền thống. Có thể nói, nhà Rông đã được các đồng bào dân tộc thiểu số khắc họa thành một tác phẩm nghệ thuật bao gồm: điêu khắc, hội họa, trang trí,…đặc biệt là thể hiện sự thiêng liêng, sức mạnh cộng đồng và cả niềm kiêu hãnh dân tộc, là linh hồn của làng bản. Ngoài ra, khi nhìn vào nhà Rông chúng ta có thể đánh giá được sự giàu nghèo của buôn làng đó.

Kiến trúc nhà Rông Tây Nguyên
Tùy vào mỗi đồng bào dân tộc sẽ có cách thiết kế nhà Rông khác nhau, nhưng về cơ bản vẫn được xây dựng chủ yếu bằng các vật liệu của chính núi rừng Tây Nguyên như: cỏ tranh, tre, gỗ, lồ ô,…được cất trên một khoảng đất rộng, nằm ngay trung tâm của buôn làng.

Bên cạnh, nhà Rông của mỗi dân tộc cũng sẽ có nét kiến trúc, tạo dáng và trang trí hoa văn riêng. Về cấu trúc chung thì ngôi nhà sẽ cao tới 18m, thiết kế mái nhọn xuôi dốc hình lưỡi búa vươn lên bầu trời với một dáng vẻ mạnh mẽ.

Nhà Rông được dựng trên những cây cột to, thường là 8 cột bằng cây đại thụ, thẳng, chắc, mái nhọn lợp bằng lá cỏ tranh được phơi kỹ cho đến khi khô vàng mới bắt đầu lợp.





Nhà Rông Tây Nguyên – Chốn thiêng liêng, quyền lực
Nhà Rông Tây Nguyên được xem như “trái tim” của làng đồng bào dân tộc thiểu số, nơi đây sẽ diễn ra các sự kiện quan trọng của dân tộc. Dân làng coi nhà Rông là nơi rất trang trọng, thiêng liêng, nó gần như là đại diện, là biểu tượng cho quyền lực của làng và cũng là nơi để nương tựa, đùm bọc, giúp đỡ lẫn nhau. Vì vậy, các hoạt động tâm linh của dân làng đều diễn ra ở Nhà Rông. Người đứng đầu nhà Rông là các Già làng và những người lớn tuổi trong làng.

Tùy vào mỗi dân tộc sẽ có kiểu nhà Rông khác nhau như: nhà Rông nhỏ và thấp thường là của người Giẻ Triêng; nhà Rông của người Xê Đăng được thiết kế vút cao uy vũ; còn nhà Rông của người Ba Na lại mềm mại nhưng cũng không kém phần uy nghi,…





Nhà Rông – Nơi sinh hoạt, vui chơi
Như chúng tôi đã nói, nhà Rông là nơi sum họp của cả buôn làng, nơi đây thường xuyên diễn ra các lễ hội, vui chơi cho mọi người trong làm cùng tham gia. Đồng thời, nhà Rông còn là nơi diễn ra các buổi văn nghệ dân gian cổ truyền từ các lễ thức, phong tục, tập quán đến các loại hình diễn xướng dân gian, nhạc cụ dân tộc, trang phục,…Không chỉ vậy, nơi đây còn là nơi tổ chắc lễ cưới của các chàng trai, cô gái trong làng, lễ tết truyền thống của làng,…

Bên cạnh, đây cũng là nơi để phân xử các vụ kiện tụng tranh chấp liên quan đến cộng đồng, xử phạt người vi phạm luật tục,…và cũng là nơi đón tiếp khách quý đến thăm buôn làng của họ. Ngoài ra, nhà Rông còn là nơi lưu trữ các hiện vật truyền thống như: cồng, chiêng, trống, vũ khí, đầu các con vật hiến sinh trong các ngày lễ hội.

Có thể nói, nhà Rông Tây Nguyên là một trong những di sản tiêu biểu, gắn bó với lịch sử lâu đời của dân tộc. Với nét kiến trúc đơn giản nhưng đa dạng đã tạo nên vẻ đẹp đặc sắc, nó hàm chứa những giá trị tinh thần và ý nghĩa tâm linh đặc biệt vừa thiêng liêng vừa đậm đà bản sắc dân tộc.

Lê Hằng